Małe, brzydkie i cudnie świeci.

 

Ostatnio, na Facebooku, przeczytałam taki tekst.

„100 milionów lat sygnału. Jedno pokolenie wystarczy, żeby go wygasić.

Świetlik świętojański (Lampyris noctiluca) to nie owad dekoracyjny. Larwa przez 2–4 lata poluje w glebie na ślimaki — spożywa 30–70 osobników przez cały swój rozwój. To najbardziej efektywny naturalny środek na ślimaki w ogrodzie, produkowany bezpłatnie przez samą glebę.

Zielone światełka w czerwcowej trawie to samice przywabiające samce w locie. Nie latają — siedzą na źdźbłach i świecą. Samce szukają ich z powietrza. Całe zdarzenie trwa kilka tygodni. Zanieczyszczenie świetlne skutecznie je udaremnia.

Jak sprawić, żeby wróciły:

Wyłącz zewnętrzne oświetlenie między 22:00 a 6:00 od maja do września. Jedno jasne zewnętrzne źródło światła wystarczy, żeby samiec nie znalazł samicy w promieniu kilkudziesięciu metrów.

Zostaw pas trawy o szerokości 1 metra nieskoszony — to podpora dla samic i siedlisko larw.

Nie zbieraj liści spod żywopłotu — to łowisko larw i zimowisko jaj.

Zero pestycydów na ślimaki. Larwa świetlika to chrząszcz — ginie razem z celem.

Suche kamienie i wilgotna gleba w cieniu = strefa składania jaj. Murki z kamieni polnych i nietratkowane narożniki ogrodu to najcenniejsze biotopy.

Każde zielone światełko w czerwcowej trawie to sygnał stary o 100 milionów lat. Przywrócenie go wymaga tylko wygaszenia jednej żarówki.”

I nagle dotarło do mnie, że już od nastu lat nie widuję w ogrodzie świetlików, a kiedyś w nim były. Wprawdzie nie było ich dużo, ale były. Nie sądzę, że światło zewnętrzne je zniszczyło. Pewnie zadziałało coś innego na ich niekorzyść.

Ale, jak już o świetlikach, to pamiętam, że w lesie przy leśniczówce były ich całe chmary. Coś pięknego- kiedy nocą szło się przez zalesiony kawałek ogrodu, widać tam było pełno „iskierek”,' pływających w powietrzu. Oczywiście, że chcieliśmy je złapać, ale one były nieuchwytne. A kiedy udało się taką iskierkę złapać, to rozczarowanie było wielkie- na dłoni leżał mały szary „motylek”- a tak naprawdę chrząszcz, bo świetlik jest chrząszczem, bez światełka. Żadna atrakcja, dlatego raczej zostawialiśmy je w spokoju.

W dzieciństwie bywałam, na wakacjach, u babci, a babcia, czytała nam książki- przeważnie wieczorem, albo wtedy, gdy zaraz po obiedzie, braliśmy koc i szliśmy „zawiązać sadełko” pod ogromną czereśnią, rosnącą na miedzy przy dziadkowym polu. Były to książki różne- bajki, legendy, klechdy- raczej za nimi nie przepadałam. Od wczesnego dzieciństwa miałam opór przed tego typu fantazjami- baśni oraz bajek, jako dziecko, nie czytałam, legendy niektóre, a fantastyki nie lubię. Jedna z książek, którą przeczytała nam babcia, była o świetlikach. Musiała być na tyle fascynująca, bo nawet tytuł pamiętam-”Świetliki"*. Przypominam sobie też zarys fabuły- to były perypetie rodziny świetlików a na końcu jakieś przesłanie, ponieważ to była książka z tych „moralnie chrześcijańskich”,zaś akcja toczyła się również w kościółku. Przesłania nie zapamiętałam, ale zapamiętałam, że świetliki były przedstawione jako motylki z latarenkami. I to mi tak utkwiło w głowie, że potem, kiedy tylko miałam okazję, leciałam „po ćmoku” oglądać świetliki w naszym lesie oraz na zegrodzie* u dziadków.

Bo na zegrodzie u babci też było pełno świetlików. Wychodzi na to, że w tamtych latach był to owad bardzo często występujący w miejscach zadrzewionych.

I tak teraz sobie myślę, że moja babcia fajną rzecz dla nas robiła- wciągała nas w czytelnictwo. A przecież ona była z pokolenia (urodziła się w pierwszych latach XX wieku), co to raczej prawiło bery i bojki dzieciom, niż czytało im książki.

Trochę wiedzy o tym sympatycznym owadzie.

 

„Świetlik świętojański (Lampyris noctiluca) – jeden z trzech gatunków świetlika występujących na terenie Polski, szczególnie na skrajach lasów obficie porośniętych krzewami, zbiorowiskach wysokich bylin, pobrzeżach żywopłotów i parkach. Osobniki obu płci bardzo różnią się wyglądem. Samiec ma ok. 1 cm długości i jest uskrzydlony, podczas gdy przypominająca larwę samica osiąga długość 1,5–2 cm i nie jest uskrzydlona. Płeć żeńska ma na spodzie odwłoka narządy świetlne. 

 

Dorosłe osobniki żyją krótko i nie pobierają żadnego pokarmu. W lipcowe noce świetliki latają, poszukując samic, które, siedząc na roślinach, wabią świeceniem potencjalnych partnerów. Zapłodnione samice składają jaja do ziemi. 

Larwy płci żeńskiej, które potrafią wytwarzać światło, przebywają na powierzchni ziemi, gdzie polują na ślimaki. Przed przepoczwarczeniem zimują dwukrotnie.

Światło wytwarzane przez świetlika świętojańskiego powstaje w wyniku chemiluminescencji dzięki enzymowi lucyferazie. Świetliki mogą dowolnie światło „włączać i wyłączać”. Światłu, które wytwarzają, nie towarzyszy ciepło, a więc ciało chrząszcza nie ulega nagrzaniu.

"Kwiat paproci" (W noc świętojańską), Witold Pruszkowski (1875).
 

Świetlik świętojański posiada bogatą tradycję kulturową, szczególnie w Polsce, gdzie jest utożsamiany z Nocą Świętojańską, obchodzoną w okolicach przesilenia letniego. Jego blask jest często interpretowany jako symbol magii i tajemnicy dodający wyjątkowy urok letnim wieczorom. W wielu regionach organizowane są specjalne spacery czy festiwale, podczas których obserwacja migotliwego światła staje się atrakcją dla mieszkańców i turystów[2]."

 

Okazuje się, że to samice, które mają postać larwy i nie fruwają, świecą mocnej. 

Dla mnie, dziecka, które nie miało wiedzy o świetlikach, było wszystko jedno, jaka płeć świeci w ciemnościach. We mnie budziło zachwyt samo zjawisko. Pełna magia.

 

 

* Poszukałam w Internecie i znalazłam- "Świetliki", autor Jan Karafiat (czeski duchowny kościoła ewangelickiego-reformowanego).

Książka została opublikowana po raz pierwszy na początku lat siedemdziesiątych XIX wieku (czeski tytuł  Broučci ). O treści książeczki można przeczytać TU. 

No to teraz wiem, skąd brały się u babci takie umoralniające książeczki dla dzieci. Przez całe moje dzieciństwo babcia próbowała mnie skłonić ku wierze- robiła to delikatnie, nienachalnie, małymi krokami. Nie udało się jej. Kiedy miałam 15 urodziny, podarowała mi zegarek i westchnęła- Miałaś dostać na Konfirmację.... I tu zawiesiła głos, a potem dodała- Noś go na szczęście- taką fajną babcię miałam (tylko ją jedną, niestety miałam).

 

** Zegroda- w gwarze cieszyńskiej sad- u babci rósł na stoku. Był to stary sad, wiosną kwitło w nim pełno żółtych kluczyków (pierwiosnków) i kępy narcyzów.

Napisałam "na zegrodzie", bo to słowo najbardziej mi pasuje do opowieści o moich dziadkach, wakacjach u nich  i do wspomnień z tamtych miejsc. 

Zresztą, zauważyłam, że wplatanie słów z gwary śląskiej czy cieszyńskiej nadaje tekstom kolorytu, robi je pełniejszymi no i bliższymi rzeczywistości opisywanej.  

No, bo jak napiszę: W czasie wielkiej powodzi, kiedy Olza wylała, cały dół dziadkowej zegrody był w wodzie, a my na tej wodzie próbowaliśmy pływać na wasztroku- to chyba lepiej zabrzmi niż poprawnie: W czasie wielkiej powodzi, kiedy Olza wylała,  cały dół dziadkowego sadu był zalany wodą, a my na tej wodzie próbowaliśmy pływać w drewnianej balii do prania. Eeeeee... to drugie w ogóle nie brzmi.

Wasztrok, to wasztrok i zegroda, to zegroda...😁😁😁 

 

Zdjęcia są z podanych stron.

Źródła: 

https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awietlik_%C5%9Bwi%C4%99toja%C5%84ski

https://www.facebook.com/GorkiCzechowskieWZ/posts/kiedy-ostatni-raz-widzieli%C5%9Bcie-%C5%9Bwietliki-czy-wiecie-%C5%BCe-gin%C4%85-w-zastraszajacym-tem/754324113584521/

https://www.gov.pl/web/wiorin-koszalin/swietliki-na-skraju-wyginiecia#:~:text=Bioluminescencja%20%C5%9Bwietlik%

C3%B3w%20jest%20wynikiem%20reakcji,r%C3%B3%C5%

BCnym%20nat%C4%99%C5%BCeniu%2C%20barwie%20i%20cz%

C4%99stotliwo%C5%9Bci.

Oszczędziło nas.

 

I stało się, mój kciuk został pozbawiony podpory- szpilki. Kiedy ją bezboleśnie wyjęto (czarujący czarnoskóry doktor Verdi), to przez chwilę miałam wrażenie, że opuszek palca klapnie. Dziwne uczucie. Teraz ciągle czuję mrowienie na linii przecięcia, a góra kciuka słabo reaguje na dotyk. Opuchlizna zeszła, potrafię nawet go zgiąć. Nie dostałam jednak żadnych wskazówek czy go masować, smarować jakąś maścią (skóra sucha, spierzchnięta, popękana), będę sama musiała pokombinować nad przywróceniem go do stanu „używalności” i przyzwoitego wyglądu. 

I to nie był ostatni mój pobyt w tamtej przychodni. W poniedziałek pójdę palec prześwietlić. Trochę to dziwne, bo wydawało mi się, że prześwietlenie powinno być przed wyjęciem szpilki, no ale ja się nie znam. Nie zakładam, że tam coś jest nie w porządku, jednak jakby było, to co by robili? Łamali? Cięli? Na nowo wkręcali szpilkę? Wydaje mi się, że to prześwietlenie jest pro forma- procedura (kasa) musi się zgadzać.

Beza wraca do formy po antybiotyku, ale wyniki badań wątroby są dosyć niepokojące. Jeszcze nie jest to groźne, jednak trzeba zrobić USG. Na razie czekamy, aż znów jej pazurki odrosną, to za jednym zamachem zrobimy i USG, i obcinanie pazurków.

Przyroda zaczyna wiosennie się rozkręcać. Wczoraj słyszałam nawoływania żurawi. Do ogrodu wróciła para wędrownych gołębi,kosy budują gniazda, drozdy drą się już od 5 rano, a wiewiórki (trzy) urządzają wyścigi dookoła pni. Fajne są, ale dlaczego obżerają pąki magnolii rosnącej naprzeciwko tarasu? Ta magnolia jest coraz słabsza, coraz mniej kwitnie, a paskudy rude wcale jej nie pomagają tym obżeraniem.

Po prawie całym miesiącu pięknej słonecznej pogody oraz temperatury mocno powyżej 10 stopni (w środę było jeszcze 18), spadł przedwczoraj, w nocy, deszcz. Nie były to intensywne opady, nie padał śnieg, jak zapowiadano- padał  jednostajny, średniej gęstości deszcz. I bardzo dobrze, bo już było sucho. Czytam, że w górach napadało śniegu, w Bielsku-Białej jest biało. Wyższe partie gór cały czas były białe, to śniegu tylko dopadało. 

Od Skrzycznego w stronę Baraniej Góry.

Wieża na Skrzycznem.  

A wczoraj  popadywało tak sobie, dzisiaj już nie pada. Ulewy i śniegi nas ominęły ale jest paskudnie zimno. Zaledwie 5 stopni.  Niby nie było tego deszczu dużo, a w mauzerze zebrało się 300 litrów wody, co jest dosyć dobrym wynikiem. Dla mnie jest ważne, że temperatury nie schodzą poniżej zera nawet w nocy. Teraz mróz, to dla roślin tragedia.

Zdążyłam, przed deszczem, zrobić w ogrodzie to, co sobie zaplanowałam. W sumie jest zrobionych 90% prac wiosennych. Potrzebne tylko porządki w dwóch niedużych fragmentach i potem już zostanie koszenie, jakieś niewielkie przesadzanie oraz odchwaszczanie. Jeszcze nigdy nie miałam tak wyprowadzonego ogrodu pod koniec marca.

Dom zostawiam na „po świętach”. W tym roku okna są zadziwiająco mało brudne, mogą jeszcze poczekać. Inne porządki robię na bieżąco. 

Każdej wiosny kępy czosnku niedźwiedziego rozrastają się coraz bardziej. Teraz jest najlepszy czas, by rwać liście na sałatki. Młodzi mają używanie, ja raczej nie jestem amatorką tego typu zieleniny. Za dwa tygodnie kępy zakwitną białymi kwiatami i będzie pachnieć czosnkiem.

 Przekwitają drzewka dereniowe.

To na bocznej miedzy kwitło obficie. To w lasku miało mniej kwiatów i chyba nie będzie z nich owoców. 

Fiołki, fiołki, wszędzie fiołki. Sieją się wszędzie i pełno ich w trawniku,  pod drzewami oraz krzewami. Pojedyncze rośliny, kępy, całe łany fiołków zdobią ogród i lasek.

Są też na grządkach.  

Wilcze łyko. Ten krzaczek wyhodowałam z jednej gałązki lichutkiej. Jeszcze jest nieduże, jednak już dosyć mocno wiosną kwitnie. Był też duży krzak, ale zmarniał. Zastanawiam się, dlaczego niektóre krzewy marnieją- mają dogodne warunki, a jednak ni stąd, ni zowąd taki krzew pada i nic nie jest go w stanie uratować.

Śnieżyczki już przekwitły, ale zanim to się stało, dopadłam takie cudo. Nawet nie wiedziałam, że pośród tylu śnieżyczek, rośnie sobie taka o pełnym kwiatku. W dodatku zakamuflowała się w samym środku gęstego bluszczu- tylko przypadkiem odkryłam jej inność.

Pora na narcyzy. Pierwszy zakwitł dosyć mocno. Pozostałe albo mają po parę pąków, albo wcale. Tylko te pełne zapowiadają obfite kwitnienie. 

Za to szczypiorek nie zawiódł. Posadzony w donicach dobrze przezimował. 

Dobrze przezimowały również kępy krwawnika. Posadziłam je w donicach w akcie rozpaczy, bo kupiłam roślinki, a potem okazało się, że nie ma dla nich miejsca na grządkach. Już w zeszłym roku zakwitły, a teraz widać, że to miejsce im służy. Jest jeszcze obok jedna wolna donica, w której sadziłam kwiaty sezonowe. Zasadzę w niej dwa inne kolory krwawnika, skoro to miejsce jest dla niego dobre. A pierwszy pęczek szczypiorku poszedł do białego serka. Poczułam wiosnę "w gębie".

Nasze kochane czupiradło. Nie mam pojęcia czy w ogóle kiedykolwiek uporam się z jej niesfornym futrem. Na razie kupiłam mały trymer, by wycia kępki futerka spomiędzy opuszków łapek. 

Uśmiecha się do was uśmiechem numer 3 (już pełniejszy, ale jeszcze nie całym pyskiem- to numer 5). 

Kozak i dziewczyna

 Jest wiele wersji tej pieśni. Mnie się najbardziej podoba popowa.

"Topola"

Słowa Taras Szewczenko. 
 

"Topola” to muzyczna reinterpretacja jednego z najbardziej tragicznych 

i poetyckich utworów Tarasa Szewczenki – ballady o tym samym tytule 

autorstwa Kobzara, w nowoczesnym brzmieniu autorstwa SenseMinistry.

W centrum tej opowieści znajduje się młody Taras Szewczenko w postaci 

Kozaka, który zmuszony jest pożegnać się z narzeczoną, aby stanąć 

u boku braci w obronie ojczyzny przed najeźdźcami. 

Ich spotkanie jest czułe i krótkie. Ich miłość szczera i głęboka. 

Ale wojna nie daje mu prawa do długiego szczęścia.

Udaje się tam, gdzie grzmi bitwa, gdzie dym, ziemia i stal łączą się 

w jedną straszną chwilę. 

I tam, w samym wirze walki, umiera jak wojownik, który bronił swoich 

do ostatniego tchnienia.

To historia nie tylko o miłości, ale także o stracie, lojalności i pamięci. 

O dziewczynie, która czekała. 

O Kozaku, który nie wrócił. O bólu, który narasta z czasem, niczym samotna 

topola pośrodku bezkresnego pola.

Klip jest częściowo wygenerowany cyfrowo. 

622 upadki motocykla.

 

Nie ukrywam, że fascynują mnie wyścigi motocyklowe w najcięższej kategorii maszyn.

Najpierw oglądałam torowe wyścigi motocyklowe z przerażeniem, chociaż mocno mnie fascynowały. Każdy wyścig wywoływał u mnie napięcie- wywróci się czy nie, a jak wywróci, to przeżyje, czy nie, czy zostanie kaleką? Sama zaś widziałam, że przewraca się taki, szoruje po ziemi z motocyklem kilkanaście metrów, lub koziołkuje, a motocykl obok też koziołkuje, albo wali z impetem w barierę, po czy, po chwili motocyklista jednak wstaje, zbiera kości, zbiera motocykl i usiłuje jechać dalej, to trochę się uspokoiłam. Oczywiście nie zawsze upadek tak się kończy, często motocyklistę zabierają służby ratunkowe, a motocykl służby techniczne. Niemniej stosunkowo mało jest, na torach, wypadków śmiertelnych. Motocykliści uczą się „upadać” na motocyklu przy ogromnej prędkości, wiedzą jak się zachować w sytuacjach niebezpiecznych podczas jazdy, mają bardzo dobre, bezpieczne kombinezony, a same motocykle też maja zabezpieczenia na wypadek upadku.

Jednak upadków na torze jest sporo, bo ten sport jest oparty na ryzyku, pewnego rodzaju bezczelności i przebojowości motocyklistów. I musi być w nim ogromne zaufanie zawodników do konstruktorów maszyn, do obsługi technicznej oraz obsługi taktycznej -”trenerów”. Wielu zawodników z górnej półki ma również talent do jeżdżenia po torze- po prostu czują jazdę, czują maszynę, mają instynkt motocyklowy.

Zaczęłam też poznawać liderów, stajnie, a teraz oglądam wyścigi z emocjami- jak jadą, który lideruje, kto wygrywa..

Niesamowite, jak przy takiej prędkości niektórzy rozgrywają całą trasę taktycznie. Zawodnicy muszą łączyć technikę jazdy na torze z odwagą oraz z umiejętnościami radzenia sobie z ogromnymi przeciążeniami, a także z prędkością (do 350km/h). A wszystko rozgrywają na torach z masą ostrych zakrętów i o różnej nawierzchni oraz długości.

Zobaczcie, jakie spektakularne upadki zaliczają i jak z nich „wychodzą”. Są poturbowani, ale motocyklista to twardziel- leczy kontuzję, naprawiają mu maszynę i znów można zobaczyć go na torze. Kiedy oglądam piłkarzy, co to zostają kopnięci lub popchnięci, padają na trawę, „wiją się w bólach”, to śmiać mi się chce. Robią takie cyrki, jakby za chwilę mieli umrzeć. Potem kulejąc schodzą z boiska i tyle ich widział. Nie twierdzę, że nie czują ogromnego bólu, ale w porównaniu z motocyklistami to pajacują.

 

 

Najlepsi światowi motocykliści torowi:

Marc Márquez: Hiszpan uważany za jednego z najwybitniejszych motocyklistów w historii, wielokrotny mistrz świata MotoGP (siódmy tytuł zdobyty w 2025 roku, m.in. na Ducati).

• Valentino Rossi: Włoska legenda, nazywany "Doktorem", dziewięciokrotny mistrz świata, powszechnie uznawany za jednego z najlepszych w historii.

• Jorge Lorenzo: Wielokrotny mistrz świata MotoGP, znany z precyzyjnej jazdy.

• Casey Stoner: Australijczyk wyróżniający się naturalnym talentem i szybkością.

• Joey Dunlop: Legenda wyścigów ulicznych i torowych, uznawany za jednego z największych. 

• Marc Marquez pozostaje w ścisłej czołówce po zdobyciu kolejnego tytułu mistrzowskiego w 2025 roku.

• W rywalizacji liczą się także tacy zawodnicy jak Jorge Martin oraz Marco Bezzecchi, którzy walczą o najwyższe lokaty.

• Zawodnicy rywalizują na maszynach takich marek jak Ducati, Yamaha, Honda czy KTM, osiągając na torach prędkości przekraczające 350 km/h

Ten sport to wielki biznes. To kilka motocyklowych „stajen” - producentów motocykli torowych.

Najważniejsze światowe stajnie motocykli torowych:

• Ducati: Włoska marka uznawana za lidera w zaawansowanej technologii torowej. Modele takie jak Panigale V4 R bezpośrednio wykorzystują rozwiązania z MotoGP. Ducati słynie z doskonałego prowadzenia, potężnych silników V4 i zaawansowanej elektroniki.

• Yamaha: Japoński gigant, którego model YZF-R1 (oraz mniejsza R6) jest kultowym wyborem na tory wyścigowe na całym świecie. Yamaha stawia na balans, precyzję prowadzenia i niezawodność, osiągając sukcesy w WSBK.

• Kawasaki: Znana z serii Ninja ZX-10RR, która przez wiele lat dominowała w mistrzostwach World Superbike. To motocykle o bardzo wysokiej mocy, idealne do szybkiej jazdy torowej.

• Honda: Producent modelu CBR1000RR-R Fireblade, który jest uosobieniem wyścigowej technologii Hondy (technologia MotoGP przeniesiona do motocykla seryjnego). Honda to synonim wysokich obrotów i doskonałej trakcji.

• Aprilia: Włoska marka, która z modelu RSV4 stworzyła jeden z najlepiej prowadzących się motocykli torowych na rynku. Aprilia RS 660 jest również popularnym wyborem do nauki jazdy torowej.

• BMW Motorrad: Seria S 1000 RR oraz M 1000 RR to zaawansowane niemieckie konstrukcje, które oferują niesamowitą elektronikę i moc, będąc stałym bywalcem torowych track dayów.

• KTM: Austriacki producent, który stawia na filozofię "Ready to Race". Model RC 8C to wyczynowa maszyna stworzona wyłącznie na tor, natomiast RC 390 to popularna platforma do mniejszych wyścigów.

• Suzuki: Choć wycofało się z MotoGP, model GSX-R 1000 oraz mniejsza 600-tka to legendarne, solidne i bardzo szybkie motocykle torowe, cenione przez zawodników. 

  
   

Stajnie wyścigowe wystawiają swoje motocykle na prestiżowe wyścigi np. MotoGP czy World Superbike (WSBK). Podczas wyścigów zbierają doświadczenia do ciągłego udoskonalania swoich maszyn. Motocykle udoskonalane są pod kątem szybkości, aerodynamiki i niskiej wagi.

Stajnie zatrudniają najlepszych torowych motocyklistów.

Najważniejsze tory motocyklowe na świecie

Tory te są uznawane za liderów pod względem prestiżu, trudności technicznej i historii w kalendarzu MotoGP:

• Mugello (Włochy): Znany z najdłuższej prostej, gdzie motocykle osiągają prędkości przekraczające 360 km/h, oraz niesamowitej atmosfery tworzonej przez fanów.

• Phillip Island (Australia): Uważany za jeden z najbardziej malowniczych i najszybszych torów, płynny i wymagający ogromnej odwagi od zawodników.

• Circuit of the Americas (USA): Wyjątkowo nowoczesny i wymagający technicznie obiekt z ogromną różnicą poziomów i słynnym podjazdem do pierwszego zakrętu.

• Assen (Holandia): Nazywany „Katedrą Motocyklizmu”, jedyny tor, który od początku gościł mistrzostwa świata (z wyjątkiem roku 2020).

• Nürburgring Nordschleife (Niemcy): Choć nie gości już MotoGP, pozostaje legendarnym „Zielonym Piekłem” i najdłuższym torem wyścigowym świata (ponad 20 km), będącym ostatecznym testem dla każdej maszyny.

   

Informacje statystyczne oraz techniczne z Netu.